De wachter aan de drempel 

EERSTE TAFEREEL

Waarom is dit beeld actueel? We horen twaalf mensen hun mening verkondigen. Ze staan voor hun

mening dat wordt duidelijk. Wie goed naar ze luistert hoort er de door Rudolf Steiner beschreven 12

wereldbeschouwingen in, samenhangend met de sterrenbeelden. Opvallend is dat niemand echt naar

de ander luistert; zoals meestal is dat wat de ander vertelt slechts een aanknopingspunt voor het

eigen verhaal. De enige twee die ingaan op wat er gesproken is zijn Strader en Felix Balde. Strader

neemt de fenomenen waar en benoemt ze objectief, maar Felix beschrijft hoe hij pas zekerheid

vindt als de ideeën in zijn eigen innerlijk ontstaan.

Deze beelden spelen ongeveer dertien jaar na de "Poort van de Inwijding" en tien jaar na de

"Beproeving van de Ziel". In de voorgaande drama's hebben we de grote eenzaamheid en dramatiek

van Strader's leven beleefd. Nu geniet hij een zeker aanzien en heeft een zeer belangrijk apparaat

ontworpen. We zijn in een foyerachtige ruimte van een Rozenkruisers genootschap. Aan de wand

hangen vier schilderijen: Elia, Johannes de Doper, Raphaël en Novalis. Strader en Felix Balde en

twaalf burgers, vrienden en bekenden van de Rozenkruizers en andere geïnteresseerden zijn

uitgenodigd om de presentatie van het boek van Johannes Thomasius mee te vieren. We herkennen

ze als de twaalf boeren en boerinnen uit de middeleeuwse scène in de "Beproeving van de Ziel".

Opmerkelijk is de houding van Ferdinand Reinecke, die als eerste spreekt en veel kritiek heeft op

alles wat de Rozenkruisers nastreven. Interessant is dat elk der burgers een uitgesproken eigen

mening uitspreekt over de drie belangrijke gebeurtenissen die plaats gevonden hebben: Strader

heeft een belangrijke machine ontworpen, Johannes Thomasius heeft een geesteswetenschappelijk

boek geschreven en de Rozenkruisers willen hun tot dan toe besloten genootschap openstellen voor

het publiek. Strader waardeert het initiatief van de Rozenkruisers zeer en spreekt met groot

idealisme over zijn technische ontdekking. Felix Balde spreekt over zijn innerlijke zoektocht en

ontwikkelingsweg. We ontmoeten vier Rozenkruisers, die hun middeleeuwse functie behouden

hebben (grootmeester, ceremoniemeesters en preceptor) als belangrijke leiders van een

Rozenkruisers genootschap. Ze zoeken naar vernieuwing van hun mysteriewijsheid en zijn zo

enthousiast over het boek van Johannes Thomasius, dat ze in hem de nieuwe leider van hun

genootschap zien. De oude mysteriewijsheid, in heldere gedachten vervat, is als geesteswetenschap

door Johannes Thomasius nu voor grote groepen mensen toegankelijk geworden. Ferdinand Reinecke

vindt dat een geesteswetenschappelijk werk zijn eigen weg moet kunnen vinden in de samenleving,

los van de Mystieke broederschap.

TWEEDE TAFEREEL

Hoe zal de overgang van de oude stroming overgaan in het "nieuwe" ? Om het even welke stroming

of geloof, er komt altijd een moment dat nieuwe generaties er niet meer in geloven. Wanneer de

nodige vernieuwing alleen uiterlijk is, zal het slechts tijdelijk soelaas bieden. We voelen door hun

vele woorden heen hoe vertwijfeld de Rozenkruisers eigenlijk zijn. Ook de Ferdinand Reinecke's van

onze tijd voelen dit feilloos aan en geïnspireerd (door wie?) stellen ze dit aan de kaak. Goethe wees

ons er al op dat "Jede Konsequenz zum Teufel führt"!

Johannes Thomasius wordt door de Rozenkruisers ontvangen in verband met de verschijning van zijn

boek. Hij beschrijft een drempelervaring met Ahriman, die hem tot de overtuiging gebracht heeft,

dat zijn werk ook na zijn dood met hem verbonden zal blijven. Ahriman verdraait deze waarheid

zodanig dat Thomasius overtuigd is dat hij door Luciferisch bezig te zijn geweest met het schrijven

van zijn boek, een deel van zichzelf verwaarloosd heeft en dat dit feit in de toekomst een

verderfelijke invloed op de lezers van zijn boek zal hebben. Dankzij de zielenkrachten en de stem

van het geweten wordt Thomasius ontvankelijk voor de woorden van Maria die hem op de

liefdesmachten wijzen. Pas als het gewone logische verstand zwijgt zal de ware geest zich in de

mens uit kunnen spreken en kan hij aan de Wachter op de Drempel voorbij gaan.

DERDE TAFEREEL

Overal waar mensen slechts ter meerdere glorie van zichzelf, zonder eigen verantwoordelijkheid en

morele kracht wegvluchten uit de werkelijkheid, herkennen we Lucifers rijk. Elke mens heeft vele

dubbelgangers. Delen in hemzelf die nog onbewust zijn en die als ze bewust worden zijn zelfkennis

smartelijk vergroten. Juist deze nog onbewuste dubbelgangerkrachten worden door Lucifer gebruikt

om de mens aan zich te binden.

Maria voelt zich mede door de terugblik in haar middeleeuwse incarnatie verantwoordelijk voor de

huidige staat van Capesius. Capesius is nu tweeënzeventig jaar en men zou kunnen denken dat hij

dementeert op aarde. In Lucifers rijk geniet hij want zijn aardse leven heeft voor hem afgedaan.

Zijn lichaam beschouwt hij als een kerker. Maria wijst erop hoe het lichaam de menselijke ziel

herbergt en bewustzijn kan geven van het ik, het hoogste doel van de mens op aarde. Capesius wil

hier niet van horen. Daarop verschijnt Lucifer zelf en spreekt alleen over Johannes, die in zijn macht

is. In Lucifer's rijk zijn woorden daden. Benedictus wijst erop dat Maria door besef van de voor haar

heilige plicht de andere mens te helpen, de kracht bezit haar woorden hier tot daden te laten worden.

Hierdoor zal zij Johannes kunnen bevrijden uit de sfeer van Lucifer. Johannes verschijnt nu met zijn

dubbelganger. Onbewust gebleven delen van hemzelf. Lucifer roept met magische dwang

elementenwezens op en dan moet Theodora in Lucifer's rijk verschijnen. De dubbelganger van

Johannes Thomasius vat nu een vlammende liefde op voor Theodora. Dankzij Maria's heldere inzicht

en haar onbaatzuchtige liefde voor Johannes zal zij de strijd met Lucifer kunnen aanbinden.

VIERDE TAFEREEL

We horen in de Mysteriedrama's weinig over het familieleven van de hoofdpersonen. Alleen Felicia en

Felix Balde behoren als echtpaar tot deze karmische groep. Tot onze verrassing zijn we nu in de

huiskamer van een gelukkig getrouwd stel. We horen en zien dat de geesteswetenschap door beiden

op geheel eigen wijze beoefend wordt. We leren tussen de regels door veel over helderziende

vermogens. Aan het eind van het vierde tafereel zien we Theodora terwijl zij in het derde tafereel

opgeroepen wordt in Lucifer's rijk. Het vraagt een grote beweeglijkheid van de toeschouwer deze

gebeurtenissen als tegelijk zich afspelend te beleven.

Theodora en Strader zijn tot onze verrassing al zeven jaar gelukkig getrouwd. Ze kijken met een

zekere humor terug op de begintijd van hun liefde voor elkaar, omdat Strader niet bepaald een Don

Juan was, en Theodora kennelijk het initiatief heeft moeten nemen. Theodora heeft zich

geesteswetenschappelijk geschoold bij Felix Balde. Bij Capesius thuis hebben zij elkaar uiteindelijk

weer ontmoet en daarna zijn ze getrouwd. Zij aanvaardde als vanzelfsprekend dat haar helderziende

vermogens langzaamaan verdwenen zijn. Ze beleeft ze echter sinds enige tijd opnieuw, maar met

grote dramatische heftigheid. In het derde tafereel hebben we zojuist aanschouwd op welke wijze

Lucifer de volkomen weerloze Theodora in zijn rijk doet binnentreden. Zij heeft niet de vermogens

van Maria, die een bewuste confrontatie met Lucifer aan kan gaan.

VIJFDE TAFEREEL

Steeds meer mensen beleven spontaan, zonder kennis over een leven na de dood, dat hun dierbare

gestorvene nog bij hen is. Het is aan Rudolf Steiner te danken dat wij veel weten over de wijze

waarop wij de gestorvenen kunnen helpen en hoe zij mee kunnen werken aan de aardeontwikkeling

vanuit gene zijde. Capesius die wij in Lucifers rijk gezien hebben in het derde tafereel, kan uit het

rijk van Lucifer zijn wijsheid putten. Hij geeft waarheidsgetrouwe mededelingen, door Felix Balde

bevestigd. Gelukkig zijn er in onze tijd ook Felix Balde's die ons door hun helderziende vermogens

deurtjes naar de geestelijke werelden openen. Daardoor weten we, als we het geloven, dat die

werelden er zijn.

Nog een huiselijke scène. We zijn in het huis van Felicia en Felix. Strader, in diepe rouw gedompeld,

is bij ze langs gekomen na het overlijden van Theodora. Ook voor Felix is de dood van Theodora

onbegrijpelijk. Ze blikken gezamenlijk terug, wanneer opeens Theodora in hun midden verschijnt en

zelfs aanwijzingen geeft hoe Strader Johannes Thomasius kan helpen. Voor Strader een bijna

onmogelijke opgave. Capesius zit in een hoek en neemt nauwelijks deel aan de gebeurtenissen om

hem heen. We zien nu de keerzijde van zijn verblijf in Lucifers rijk in het derde tafereel. Gelukkig

wordt hij goed opgevangen door de familie Balde. Hem worden vooralsnog zware medicijnen

bespaard. Ook nu nog helpen de sprookjes die Felicia hem in de geest vertelt. Dankzij de wijsheid

van Lucifer heeft hij wel inzicht in de processen die plaats hebben gevonden op aarde en zo spreekt

hij als een soort orakel over de gebeurtenissen in het leven van Strader en Theodora, veroorzaakt

door Johannes Thomasius.

ZESDE TAFEREEL

Gaat het lukken om Capesius, die het naar zijn zin heeft in Lucifers rijk, weer met bewustzijn in zijn

aardse leven te laten stappen, zonder medicijnen, wellicht met therapieën? Hier ligt een grote taak

voor de 'spirituele' therapeuten met kennis van de geestelijke wereld. De eigen scholingsweg, zoals

Maria en Benedictus die zonder eigen belang gaan, kan mensen helpen. Hierbij speelt het herkennen

van karmische banden een grote rol. Capesius kan uiteindelijk weer, verrijkt, terug in zijn leven

stappen, dankzij de bijna bovenmenselijke inspanning van Maria en Benedictus. Gelukkig zijn er ook

vele mensen, die zonder die kennis, geleid door hun engel, tot diepgaande hulp van hun medemens

komen. De problemen van deze tijd worden steeds groter. Dit vraagt niet alleen een grote aardse

inzet, maar juist een zeer grote bewuste en spirituele inzet vanuit morele krachten.

In het geestgebied hoort Capesius de woorden klinken, die hij op aarde zo vaak in het boek van

Benedictus gelezen heeft ( vgl. De beproeving van de ziel, eerste tafereel). Benedictus verschijnt

daarop zelf en wijst Capesius erop dat de geestesleraar de mensen, of die nu bewust of onbewust

zijn leerling zijn, verder begeleidt op hun weg. Capesius is nu op het punt dat hij zijn 'denklichaam'

net zo los van zichzelf moet Ieren waarnemen als zijn fysieke lichaam. Nu verschijnen Lucifer en

Ahriman, ieder vergezeld van een groep gedachtenwezens en de drie zielekrachten Philia, Astrid en

Luna. Lucifer en Ahriman laten dan de woorden van Benedictus op hun manier klinken en de bij hen

horende gedachtenwezens laten in een dans die karakteristiek voor hun wezen is, de vormen zien die

door deze gedachten in het geestgebied ontstaan. De drie zielekrachten verschijnen in een licht-

gevende wolk en geven in koor een soort samenvatting. Door dit schouwspel beseft Capesius hoe

sterk de mens geneigd is zich in zijn denken aan waanvoorstellingen over te geven, maar

tegelijkertijd rijst bij hem de grote vraag, waarom dat zo is. Het antwoord op die vraag moet hij in

de diepte zoeken, waar de dreiging van de angst is. Naar de bron van die angst moet hij zoeken.Hij

vindt hem bij Ahriman. Nu hij de oorsprong van de haat en de angst kan opzoeken, heeft Capesius

ook de moed zich weer met zijn aardse wezen te verbinden. Dan verschijnt vrouw Balde en vertelt

het sprookje van 'De fantasie'.Tot slot verschijnen nogmaals de drie zielekrachten die nu als

afzonderlijke wezens spreken en met hen verschijnt ook de andere Philia, die dat waar het in dit

tafereel om ging samenvat.

ZEVENDE TAFEREEL

We zijn in het rijk van de wachter, op de grens van de gewone en de geestelijke wereld. Hier vinden

we de vier elementen als oerkrachten. Kolkende watermassa's, waaruit aan de ene kant vormen

ontstaan en aan de andere kant oplaaiende vuurwervelingen. In het midden een gapende afgrond,

waaruit vuur omhoogsproeit dat tot een soort poort wordt. Johannes wil op zoek naar Theodora aan

de wachter voorbij stormen. De wachter spreekt manende woorden. Johannes ziet haarscherp zijn

eigen ontwikkelingsweg van de laatste dertien jaar en hoort nu onverbiddelijk van de wachter dat hij

zonder geestelijke bagage niet over de drempel kan komen. Maria spreekt met de wachter over

wijsheid en liefde. Op aarde hoort Johannes haar boodschap over de liefde niet meer door de illusies

die Lucifer in hem gewekt heeft. Maria weet dat hij over de drempel haar wel weer zal kunnen horen.

Nu ziet Johannes een beeld van een oude grijsaard en hoort stemmen uit een ver verleden over de

ontwikkeling van een krijger met haatgevoelens tot een wijs en alom geachte burger van zijn stad.

Hij voelt een diepe liefde voor deze eerbiedwaardige grijsaard. Wat voor liefde voelt hij? Is het

liefde voor Theodora?

Omdat Maria hem over de drempel begeleiden zal, laat de wachter hem voorbijgaan. Lucifer en de

andere Philia proberen hem ervan te weerhouden over de drempel te gaan omdat hij tot werkelijke

zelfkennis zal komen.

In dit beeld zien we hoe Johannes aangetrokken door zijn door Lucifer ingegeven liefde voor de

gestorven Theodora met ongekende kracht over de drempel wil gaan. Als hij Maria niet zou hebben

zou het slecht met hem kunnen aflopen. Zonder oefening, of hulp is het gevaarlijk een overgang te

forceren. Bij de drempel word je met je eigen zwakheden onbarmhartig geconfronteerd en er liggen

dan allerlei psychische ziekten op de loer.

ACHTSTE TAFEREEL

Als we over de drempel gaan en denken in de geestelijk wereld te komen blijken we tot onze

verbazing eerst in het rijk van Ahriman en/of Lucifer te zijn. Dat juist Hilarius Gottgetreu en

Friedrich Trautmann, representanten van een spirituele organisatie op aarde niet weten waar ze zijn

en misleid worden door de verdraaide vriendelijke stem van Ahriman is schokkend. Trautmann voelt

dat er iets niet klopt, maar Gottgetreu doet zijn naam eer aan en blijft vertrouwen uitspreken

zonder echt waar te nemen.

Strader komt halfbewust in Ahriman's rijk, maar is in staat, als moderne bewustzijns-zielemens wél

waar te nemen wat er zich afspeelt. De twaalf burgers die hij in Ahriman's rijk ziet, liggen thuis in

bed te slapen terwijl hun zielen onbewust over de drempel zijn gegaan en zo door Ahriman

geïnspireerd kunnen worden. Ahriman doet alsof hij door maat en getal de mensen in zijn macht

heeft, maar hij moet zichzelf toegeven dat het individuele van elke mens hem telkens weer

onverwachte problemen bezorgt. Strader, die als techneut de zin van maat en getal door en door

kent is ogen-blikkelijke in staat te beseffen en te doordenken wat de tragiek van Ahriman is en kan

een diep medelijden voor hem voelen.

Maria en Johannes komen volbewust in Ahriman's rijk. Zonder Maria zou Johannes door de diepe

angst die hij voelt bezwijken (ziek worden). In Ahriman's rijk is waarheid, zonder wens of vreugde.

Deze waarheid gaat vergezeld van diepe pijnen. Nu komt de wachter en met hem het beeld uit

vroeger tijden. Johannes denkt nog steeds dat zijn grootste liefde Theodora geldt tot hij zichzelf

herkent in het beeld en zijn dubbelganger ziet. Hij beseft dat hij slechts geleid werd door

eigenliefde.

In de tijd van Rudolf Steiner werd de werking van Ahriman nog niet zo overweldigend in de publiciteit

gebracht als in onze tijd. Het is haast niet te verdragen wat wij dagelijks aan Ahrimanische

invloeden via de media te horen en te zien krijgen: Pol Pot en Kim Il Sung in Azië, Saddam Hoessein

en zoons in Irak, maar ook in het zogenaamde goede westen zijn we nog ver verwijderd van het

ideaalbeeld van de mens, zoals bleek uit het machtsmisbruik van Stalin en Hitler, waaraan veel

mensen onbewust medeplichtig waren door een Ahrimanische bureaucratie.

Dankzij Rudolf Steiner kunnen we het kwaad in zijn verschillende vormen herkennen, zoals Strader,

Capesius en Johannes in dit derde drama, maar het lijkt een bovenmenselijke opgave om voor de

pionnen van het kwaad liefde en medelijden op te brengen zoals Theodora, Maria, Benedictus en

Strader ons voorleven.

NEGENDE TAFEREEL

Voor de vijfde maal speelt zich een beeld af in de aardse wereld. We zijn in de natuur, net buiten de

stad. Hier kunnen de leerlingen van Benedictus hem treffen en al wandelend hun innerlijke

belevenissen en vragen met hem bespreken. Nu zowel Capesius als Johannes en Strader hun eerste

drempelervaringen goed doorstaan hebben, lijkt een samenwerking voor de mensheid mogelijk te

worden. Capesius heeft door zijn ervaringen in Lucifers rijk zijn toekomstdoelen kunnen zien. Hij

heeft in en buiten zijn ziel de drie zielenkrachten: denken, voelen en willen beleefd. Strader

herinnerde zich door de diepe smart die hij gevoeld had, toen hij weer in zijn lichaam teruggekeerd

was uit Ahriman's rijk, dat het menselijk denken bij Ahriman tot stilstand komt. Ook beleefde hij

door de twaalf burgers zijn middeleeuwse incarnatie en besefte dat Ahriman deze band in de

toekomst wil misbruiken voor zijn doelen. Benedictus legt aan de hand van de zon en de twaalf

dierenriemtekens uit hoe maat en getal in de kosmos werken en dat Ahriman probeert macht over

Strader te krijgen door de twaalf burgers op verkeerde wijze aan hem te koppelen. Hoe kan Strader's

apparaat uit de macht van Ahriman blijven en ten dienste komen van de mensheid?

Ook Maria en Johannes blikken terug op hun geestelijke ervaring bij de wachter. Maria spreekt uit

hoe belangrijk het is dat de ervaringen in de geestelijke wereld opgedaan als herinnering in ons

dagbewustzijn tot leven kunnen komen. Johannes beleeft heel duidelijk een tweeheid in zichzelf: zijn

aardse persoonlijkheid en zijn individualiteit.

In tegenstelling tot de Rozenkruisers, die volgens strenge regels zichzelf incarnaties lang innerlijk

geschoold hebben, gaan deze drie mensen een volstrekt individuele scholingsweg met vele ups en

downs. Het moet een diepschokkende ervaring zijn dat Johannes, met al zijn Luciferische

uitspattingen en zijn angsten voor Ahriman de leiding krijgt van de Rozenkruisers. Dat Capesius,

met zijn " psychische" problemen voorbestemd blijkt te zijn voor grote mensheidsopgaven en dat

Strader, die met beide benen op de grond leek te staan, zonder zweverig te zijn, helderder waar kan

nemen in Ahriman's rijk dan de door en door geschoolde Rozenkruisers.

TIENDE TAFEREEL

We zijn weer in de tempel van het eerste en tweede beeld. In het oosten staan Benedictus en

Hilarius, in het zuiden Bellicosus en Torquatus, in het westen Trautmann. Thomasius voegt zich bij

Benedictus en Hilarius, Capesius bij Torquatus, Strader bij Trautmann en Felicia en Felix bij

Bellicosus. Maria staat geheel vrij in het midden.

Benedictus spreekt als eerste over zijn drie leerlingen en dat zij in de tempel op een nieuwe wijze

zullen kunnen samenwerken:

Hilarius draagt zijn ambt over aan Johannes Thomasius. Torquatus geeft zijn plaats door aan

Capesius. Nu spreekt Maria en sluit aan bij de wijze woorden van Capesius over Lucifer door erop te

wijzen dat zijn wijsheid alleen tot schoonheid en eigen liefde leidt. Voor het eerst spreekt zij de

volgende belangrijke woorden uit:

Benedictus bekrachtigt de woorden van Maria. Bellicosus spreekt tot Felicia en Felix en dat ook zij

hun plaats in de tempel moeten innemen. Tenslotte spreekt Trautmann tot Strader over zijn

ervaringen in Ahriman's rijk en hoe hij daardoor bewustzijn van zijn eigen denken heeft gekregen.

Strader spreekt erover hoe de geest zeven jaar met hem verenigd is geweest. Op dat moment

verschijnt Theodora en voor het eerst sinds haar dood kan Strader zelf met haar communiceren.

De vier zielenkrachten verschijnen en dit keer verbindt de andere Philia als eerste de zielen met de

kosmos door haar indrukwekkende woorden: